Historia e Lekut, çfarë nuk dimë rreth tij?

Emri

Leku është emëruar në nderim të Lekës së Madh.[2] Emri qindarkë vjen nga Gjuha shqipe 100, pra (një qind). Kështu që qindarka e ka kuptimin e njëjtë me centime, cent, centesimo, eurocent, etj.

 

Historiku

Përpara Lekut

Deri më 1912, Shqipëria përdorte Lira Turke, valutën Otomane. Pas pavarësisë, një periudhë e kaosit politik vonoi paraqitjen e një valute kombëtare deri më 1926. Gjatë kësaj kohe, shumë valuta të jashtme qarkulluan në vëndin tonë, veçantërisht ato të Unionit Monetar Latin. Disa para në letër u prodhuan gjatë kësaj kohe [3]. Kartëmonedhat u prodhuan për Beratin, Gjirokastër, Korçën, Shkodrën dhe Vlorën. Denominimet përfshinin para dhe grosh (baraz me nën-njësitë e lirës Turke), Lirës Italiane, franga argjent , frankës, qint, qindtar dhe skender.

 

Franga Korçare

Skender Korçar

 

Leku shqiptar për herë të parë është futur në përdorim nga mbreti Ahmet Zogu në vitin 1924. Emërtimi vjen për n’der të Aleksandrit të Madh, mbretit Maqedonas, që ndryshe quhet edhe Leka i Madh ndër shqiptarët, por kryesisht emërtimi vjen në n’derim të feudalit Shqiptar Lekë Dukagjini. Leku ka qënë në prerje ari, argjendi dhe bronzi.

Monedha shqiptare, Lek, doli në qarkullim për herë të parë në shkurt të 1926. Ajo e mori emrin nga Aleksandri i Madh, emri i të cilit shpesh shkurtohet në “Leka” në gjuhën shqipe.

Portreti i Aleksandrit shfaqet në pjesën e përparme të monedhës 1 lek ndërsa pjesa e prapme e tij e tregon atë mbi kalë.

Emri “qindarkë’ rrjedh nga fjala shqipe “qind’ që do të thotë një qind.

FRANGA 

Midis viteve 1926 dhe 1939, emri u përdor për monedhën shqiptare të arit me vlerë 5 Lekë Shqiptare e përdorshme në transaksionet ndërkombëtare.

MONEDHAT

Leku i parë

Në vitin 1926, monedhat e bronzit u paraqitën në vlerat e 5 dhe 10 qindarka leku, së bashku me nikelin 1/4 (5 centë), 1/2 dhe 1 lek si dhe monedhën e argjendë 1, 2 dhe 5 franga ari. Pjesa e përparme e frangave (monedhe) përshkruan Mbretin Ahmet Zogu. Në vitin 1935, qindarkat 1 dhe 2 prej ari dolën në qarkullim të barazvlerëshme me 5 dhe 10 qindarka leku. Ky serial monedhash përshkruante motivet e veçanta neoklasike të cilat thuhen se janë ndikuar nga mbreti italian, Victor Emmanuel III i cili  përfolet se ka qënë një koleksionues monedhash. Këto monedha përmbajnë gërmën “R”  dhe “V” të cilat përfaqësojnë Romën dhe Venecian.

Nën drejtimin e Benito Musolinit, Italia pushtoi Shqipërinë dhe emetoi një seri të re monedhash në vitin 1939 në vlerat 0.20, 0.50 dhe 1 Lek prej materiali të çeliktë të pandryshkur. Si dhe monedha argjendi 2, 5 dhe 10 lek. Monedhat dolën në qarkullim deri në 1941 dhe kanë portretin e Mbretit Italian, Victor Emmanuel III në pamjen e përparme si dhe shqiponjën italiane dhe sqeparin në pjesën e mbrapshme.

Në 1947, pak pasi partia komuniste erdhi në fuqi, monedhat më të vjetra u tërhoqën nga qarkullimi dhe u paraqitën zinku ½, 1, 2 dhe 5 lekë.

Të gjitha këto përshkruanin simbolin kombëtar socialist. Kjo seri u prodhua përsëri në 1957 dhe u përdor deri në vitin 1965 kur ndodhi edhe reforma e monedhës.

Kartëmonedha të emetuara nga Banka Kombëtare e Shqipërisë 1925 – 1945

Emetime të vitit 1926

1 Frang Ari
Kartëmonedha e parë kombëtare shqiptare
ka qarkulluar vetëm 10 ditë dhe është shtypur në firmën “Richter” në Napoli, Itali.
5 Franga Ari

5 Franga Ari

Hedhur në qarkullim me njoftimin e datës 28.02.1926.
20 Franga Ari

20 Franga Ari

Hedhur në qarkullim me njoftimin e datës 28.02.1926.
100 Franga Ari

100 Franga Ari

Kartëmonedhë e rrallë. Hedhur në qarkullim me njoftimin e datës 20.05.1926.
Emetime të vitit 1939
5 Franga

5 Franga

20 Franga

20 Franga

100 Franga Ari (Viti 1926 me vulë)

100 Franga Ari (Viti 1926 me vulë)

Kartëmonedhë e vitit 1926, e vulosur me një shqiponjë mbi portretin e Ahmet Zogut. U quajt emision i vitit 1939. Eshtë kartmonedhë e rrallë dhe ka qarkulluar vetëm pak ditë.
Emetime të vitit 1940
100 Franga

100 Franga

Hedhur në qarkullim në maj të vitit 1940, kjo kartëmonedhë ka në filigramë portretin e Viktor Emanuelit III.
2 Lekë

2 Lekë

Miratuar me Dekretin nr. 530, dt. 10.11.1940. Ka qendruar në qarkullim deri në fund të vitit 1944.

5 Lekë

5 Lekë

Miratuar me Dekretin nr. 129, dt. 09.06.1942. Ka qendruar në qarkullim deri në fund të vitit 1944.
10 Lekë

10 Lekë

Miratuar me Dekretin nr. 343, dt. 18.08.1940. Ka qendruar në qarkullim deri në fund të vitit 1944.
Emetime të vitit 1943

100 Fr. Shq. çek viti 1943

Emetime të vitit 1944

20 Fr. Shq. çek viti 1944

100 Fr. Shq. çek viti 1944

Monedha të emetuara nga Banka Kombëtare e Shqipërisë 1926 – 1945

Monedha emetime të vitit 1926
2 Franga

2 Franga

 

5 Franga

5 Franga

Varianti i parë, pa një yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

5 Franga

5 Franga

Varianti i dytë, me një yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

20 Franga

20 Franga

100 Franga

100 Franga

Varianti i parë, pa yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

100 Franga

100 Franga

Varianti i dytë, me një yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

100 Franga

100 Franga

Varianti i dytë, me dy yje poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

5 Qindar Leku

5 Qindar Leku

 

10 Qindar Leku

10 Qindar Leku

 

1/4 Lek

1/4 Lek

 

1/2 Lek

1/2 Lek

 

1 Lek

1 Lek

 

Monedha emetime të vitit 1927
1/4 Lek

1/4 Lek

1 Lek

1 Lek

1 Frang Ar

1 Frang Ar

10 Franga Ar

10 Franga Ar

20 Franga Ar

20 Franga Ar

100 Franga

100 Franga

Varianti pa yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

100 Franga

100 Franga

Varianti i dytë, me një yll poshtë bustit të Ahmet Zogut

 

100 Franga

100 Franga

Varianti i dytë, me dy yje poshtë bustit të Ahmet Zogut

Monedha emetime të vitit 1928
100 Franga Ar

100 Franga Ar

Monedha emetime të vitit 1930
1/2 Lek

1/2 Lek

1 Lek

1 Lek

Monedha emetime të vitit 1931
1/2 Lek

1/2 Lek

1 Lek

1 Lek

Monedha emetime të vitit 1935
1 Qindar Ar

1 Qindar Ar

2 Qindar Ar

2 Qindar Ar

1 Frang Ar

1 Frang Ar

2 Franga Ar

2 Franga Ar

Monedha emetime të vitit 1937
1 Frang Ar

1 Frang Ar

1 Frang Ar përkujtimore “XXV-vjetori i Indipendencës”

1 Frang Ar përkujtimore “XXV-vjetori i Indipendencës”

2 Franga Ar

2 Franga Ar

20 Franga Ar përkujtimore “XXV-vjetori i Indipendencës”

20 Franga Ar përkujtimore “XXV-vjetori i Indipendencës”

100 Franga Ar

100 Franga Ar

Monedha emetime të vitit 1938
20 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

20 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

20 Franga Ar përkujtimore “Martesa e Mbretit Eveniment Kombëtar 27.IV.1938”

20 Franga Ar përkujtimore “Martesa e Mbretit Eveniment Kombëtar 27.IV.1938”

50 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

50 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

100 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

100 Franga Ar përkujtimore “Dhet vjetori i Mbretnis” 1.IX.1928-1938

100 Franga Ar përkujtimore “Martesa e Mbretit Eveniment Kombëtar 27.IV.1938”

100 Franga Ar përkujtimore “Martesa e Mbretit Eveniment Kombëtar 27.IV.1938”

Monedha emetime të vitit 1939
0,20 Lekë

0,20 Lekë

0,50 Lekë

0,50 Lekë

1 Lek

1 Lek

2 Lekë

2 Lekë

5 Lekë

5 Lekë

10 Lekë

10 Lekë

Monedha emetime të vitit 1940
0,05 Lekë

0,05 Lekë

0,10 Lekë

0,10 Lekë

0,20 Lekë

0,20 Lekë

0,50 Lekë

0,50 Lekë

Monedha emetime të vitit 1941
0,20 Lekë

0,20 Lekë

 

Leku i dytë

Në 1965, monedhat prej alumini (të vitit 1964) u prezantuan në vlerat 5, 10, 20 dhe 50 qindarka dhe 1 lek. Të gjitha monedhat përshkruanin emblemën shtetërore të Socializmit. Në 1969, një seri e dytë e monedhave prej alumini, me vlerë 5, 10, 20, 50 qindar dhe 1 lek u lëshuan në kuadrin e festimeve të çlirimit nga fashizmi në 1944.
Në 1988, ndodh një ridizenjim i tretë i monedhave prej alumini 5, 10, 20, 50 qindarka dhe 1 lek. Monedha  50 qindarka dhe 1 Lek kishin të njëjta në madhësi, peshë dhe paraqitje. Monedha 1 Lek kishte si mbishkrim “Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë“.

Kartëmonedha të emetuara nga Banka e Shtetit Shqiptar 1945 – 1992
Kartëmonedha të emetuara në vitin 1945
20 Franga Ar

20 Franga Ar

Kartëmonedhë e vitit 1926, e cila me vulën e vitit 1945 sipër, u quajt emision i vitit 1945.
20 Franga

20 Franga

Kartëmonedhë e vitit 1939, e cila me vulën e vitit 1945 sipër, u quajt emision i vitit 1945.
100 Franga

100 Franga

Kartëmonedhë e vitit 1939, e cila me vulën e vitit 1945 sipër, u quajt emision i vitit 1945.

Kartëmonedhat e para të emetuara nga Banka e Shtetit Shqiptar
5 Franga

5 Franga

20 Franga

20 Franga

500 Franga

500 Franga

Kartëmonedha të emetuara në vitin 1947
10 Lekë

10 Lekë

50 Lekë

50 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

500 Lekë

500 Lekë

1000 Lekë

1000 Lekë

Kartëmonedha të emetuara në vitin 1949
10 Lekë

10 Lekë

50 Lekë

50 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

500 Lekë

500 Lekë

1000 Lekë

1000 Lekë

Kartëmonedha të emetuara në vitin 1964
1 Lek

1 Lek

3 Lekë

3 Lekë

5 Lekë

5 Lekë

10 Lekë

10 Lekë

25 Lekë

25 Lekë

50 Lekë

50 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

Kartëmonedha të emetuara në vitin 1991
100 Lekë

100 Lekë

Emision i ri.
Monedha të emetuara nga Banka e Shtetit Shqiptar 1945-1992
Emetime të vitit 1947
½ Lek

½ Lek

1 Lek

1 Lek

2 Lekë

2 Lekë

5 Lekë

5 Lekë

Emetime të vitit 1957
½ Lek

½ Lek

1 Lek

1 Lek

2 Lekë

2 Lekë

5 Lekë

5 Lekë

Emetime të vitit 1964
5 Qindarka

5 Qindarka

10 Qindarka

10 Qindarka

50 Qindarka

50 Qindarka

50 Qindarka

50 Qindarka

1 Lek

1 Lek

20 Qindarka

20 Qindarka

Emetime të vitit 1969 “25-vjetori i Çlirimit”, përkujtimore qarkullimi
5 Qindarka

5 Qindarka

10 Qindarka

10 Qindarka

20 Qindarka

20 Qindarka

50 Qindarka

50 Qindarka

1 Lek

1 Lek

Emetime të vitit 1988
5 Qindarka

5 Qindarka

10 Qindarka

10 Qindarka

20 Qindarka

20 Qindarka

1 Lek CuNi

1 Lek CuNi

1 Lek Al

1 Lek Al

Emetime të vitit 1989
2 Lekë

2 Lekë

2 Lekë përkujtimore qarkullimi “45-vjetori i Çlirimit”

2 Lekë përkujtimore qarkullimi “45-vjetori i Çlirimit”

Leku i tretë

Në vitet 1995 dhe 1996, monedha të reja dolën në qarkullim në vlerat 1, 5, 10, 20 dhe 50 lekë për të vazhduar me 100 lekë në vitin 2000.

Monedhat përkujtimore

Në vitin 2001, 100 dhe 200 lekë dolën në qarkullim nën temën integrimi i Shqipërisë në BE dhe 50, 100, dhe 200 Leke në kujtim të 500 vjetorit të Statujës së David. Në vitin 2002, 50 Leke dhe 100 Leke dolën në qarkullim në 90 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë Në 2003, doli në qarkullim, 50 lekëshi në kujtim të 100 vjetorit të vdekjes së Jeronin De Radës. Në 2004, e njëjta monedhë doli në qarkullim e frymëzuar nga antikiteti shqiptar. Ato përshkruanin kostumet tradicionale të Shqipërisë dhe Dean e lashtë. Në 2005, 50 lekë u lëshua në 85 vjetorin e shpalljes së Tiranës si kryeqytet.

Emetime përkujtimore 1968 -2018
Emetime të vitit 1968 “500-vjetori i vdekjes së Skënderbeut, 1468-1968”
5 Lekë

5 Lekë

10 Lekë

10 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

25 Lekë

25 Lekë

50 Lekë

50 Lekë

200 Lekë

200 Lekë

500 Lekë

500 Lekë

Emetime të vitit 1987 “Kalaja e Durrësit”
5 Lekë
50 Lekë

50 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

Emetime të vitit 1988 “42-vjetori i hekurudhës shqiptare 1946-1988”
5 Lekë

5 Lekë

50 Lekë

50 Lekë

100 Lekë

100 Lekë

Emetime të vitit 2001
100 Lekë përkujtimore ”Integrimi i Shqipërisë në Evropë”
200 Lekë përkujtimore ”Integrimi i Shqipërisë në Evropë”

200 Lekë përkujtimore ''Integrimi i Shqipërisë në Evropë''

50 Lekë përkujtimore ”500-vjetori i Statujës së Davidit”

50 Lekë përkujtimore ''500-vjetori i Statujës së Davidit''

100 Lekë përkujtimore ”500-vjetori i Statujës së Davidit”

100 Lekë përkujtimore ''500-vjetori i Statujës së Davidit''

200 Lekë përkujtimore ”500-vjetori i Statujës së Davidit”

200 Lekë përkujtimore ''500-vjetori i Statujës së Davidit''

Emetime të vitit 2002
50 Lekë përkujtimore ”90-vjetori i Shpalljes së Pavarësisë”

50 Lekë përkujtimore ''90-vjetori i Shpalljes së Pavarësisë''

100 Lekë përkujtimore ”90-vjetori i Shpalljes së Pavarësisë”
20 lekë përkujtimore ”Antikiteti shqiptar”
Emetime të vitit 2003
50 Lekë përkujtimore ”100-Vjetori i vdekjes së Jeronim de Radës”
Emetime të vitit 2004
50 Lekë përkujtimore ”Objekte të trashëgimisë kulturore në Shqipëri” (Kostumet popullore në Shqipëri)

50 Lekë përkujtimore ''Objekte të trashëgimisë kulturore në Shqipëri'' (Kostumet popullore në Shqipëri)

50 Lekë përkujtimore ”Antikiteti Shqiptar” (Bukuroshja e Durrësit)

50 Lekë përkujtimore ''Antikiteti Shqiptar'' (Bukuroshja e Durrësit)

Emetime të vitit 2005
10 Lekë përkujtimore ”Tirana 85-vjet kryeqytet, 1920-2005”

10 Lekë përkujtimore ''Tirana 85-vjet kryeqytet, 1920-2005''

10 Lekë përkujtimore ”Objekte të trashëgimisë Kulturore në Shqipëri” (Kostumet popullore në Shqipëri)

10 Lekë përkujtimore ''Objekte të trashëgimisë Kulturore në Shqipëri'' (Kostumet popullore në Shqipëri)

Emetime të vitit 2011
50 Lekë përkujtimore ”Kodiku i purpurtë i Beratit- Beratinus 1”

50 Lekë përkujtimore ''Kodiku i purpurtë i Beratit- Beratinus 1''

Emetime të vitit 2012
50 Lekë përkujtimore ”100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë”

50 Lekë përkujtimore ''100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë''

100 Lekë përkujtimore ”100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë”

100 Lekë përkujtimore ''100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë''

200 Lekë përkujtimore ”100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë”

200 Lekë përkujtimore ''100-Vjetori i Shpalljes së Pavarësisë''

200 Lekë përkujtimore ”Nënë Tereza”

200 Lekë përkujtimore ''Nënë Tereza''

Emetime të vitit 2013
50 Lekë përkujtimore ”135-vjetori i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit”

50 Lekë përkujtimore ''135-vjetori i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit''

100 Lekë përkujtimore ”135-vjetori i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit”

100 Lekë përkujtimore ''135-vjetori i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit''

50 Lekë përkujtimore ”105-vjetori i Kongresit të Manastirit”

50 Lekë përkujtimore ''105-vjetori i Kongresit të Manastirit''

100 Lekë përkujtimore ”105-vjetori i Kongresit të Manastirit”

100 Lekë përkujtimore ''105-vjetori i Kongresit të Manastirit''

Kartmonedhat

Në vitin 1926, Banka Kombëtare e Shqipërisë prezantoi kartmonedhat në vlerat 1, 5, 20 dhe 100 franga ari. Në vitin 1939, kartmonedhat u emetuan në vlerat 5 dhe 20 franga. Ato u ndoqën në vitin 1944 nga kartmonedhat 2, 5, 10 lek dhe 100 franga. Në 1945, Banka a Shqipërisë emetoi më shumë kartmonedha të Bankës në vlerat 10 lek, 20 dhe 100 franga. Kartmonedha të rregullta u  emetuan edhe gjatë vitit 1945 në vlerat 1, 5, 20, 100 dhe 500 franga.  Në vitin 1947, doli Dekretligji nr. 445, datë 07.07.1947 “Mbi heqjen nga qarkullimi të banknotave të quajtura franga dhe emetimin e një emisioni të ri”, si njësia bazë e monedhës në vend të  Frangut  u caktua Leku.  Sipas Wikipedia, në 1947, leku u adoptua si vlera kryesore me kartmonedhat 10, 50, 100, 500 dhe 1000 lekë.

 

 

 

 

Related posts

Leave your comment Required fields are marked *